NASIL YATIRIM YAPILMALI __Ekoocean

[rosense]

Borsada neden kazanamıyoruz? Uğur ARSLANTAŞ

Borsa mağdurlarının diğer ortak özelliği ise piyasanın nasıl işlediğini bilmemeleridir. 10 lira ederi olan şirketi 5 liraya kelepir aldınız, hisse 4 liraya hatta 2liraya düşerse satar mısınız? Böyle sormayayım genelde satılıyor.
Borsaların kurulma amacı şirketlerin sermaye ihtiyaçlarının karşılanmasında alternatif bulma ve halkın küçük yatırımları ile şirketlere ortak olabilmelerini sağlamaktır. 100 yıllardır en yakın yatırım aracına göre iki kat gelir getiren borsada eğer SABIRLI ve CESURSANIZ borsadaki kazancı hiçbir yatırım aracından elde edemezsinizde. Bu bilgi benim öngörüm ya da değerlendirmem değil araştırmaların ve başaranların ifadesi.

ENKA inşaatı hissesini bir maaşıyla alan ve 20 yıl sonra zengin olduğunu anlayan bir isçi hikâyesini duymayanınız yoktur. Eğer sizde halka açıldığı ilk yıllarda bin dolarlık ENKA hissesi alsaydınız 20 yıl sonra 1.5 milyon dolarınız olabilirdi.

2005 yılında ADEL, BİM, EGEEN, TTRAK gibi şirketlere bin lira yatırsaydınız şimdi 10bin hatta 30 bin liranız olabilirdi. Ve bu süre boyunca aldığınız temettülerle maliyetiniz tamamen sıfırlanmış olabilir hatta SABRINIZA ilave CESARETİNİZ olsaydı herkesin korktuğu 2008 krizinde alsaydınız yatırdığınız para 50 bin liralara ulaşabilirdi.
Evet, borsa sabreden ve cesur olanın çok kazanabildiği bir yatırım aracıdır. Ama bu bilgi pratikte işlemez. Enka inşaatı halka arzından sonraki iki yıl içinde korkup satsaydınız %50 zarar ederdiniz. 2008 krizi gibi büyük küçük onlarca düzeltme ya da düşüşlerde yatırımcılar cesaretle korkmayıp durmak ilave alım yapmak yerine elindeki kıymetli hisselerini yok parasına satmaktadırlar Maalesef borsa forumlarını, hisse yorumlarını okuduğunuzda ise zenginlik hayaliyle borsaya giren %90 insanın, paralarını, sağlıklarını ve zamanlarını kaybettiklerini görürsünüz. Çevremde borsada evlerini, milyonlarını, sağlıklarını kaybedenler hem zekiler hem de asli işlerinde çok başarılı insanlar.
Reel dünyada zeki, başarılı olan bu insanlar borsada neden başarısızlar?

Onlarca neden sayılabilir, bu yazıda en fazla yapılan hatalara değinelim. Borsa yatırım aracıdır. Yatırım kapsamlı analiz sonrası anapara güvencesi sunan ve makul getiri vadeden işlemdir. Yani ne risk alarak ne getiri elde edeceği hesaplanan işlemdir.

Borsa mağdurlarının ortak özelliklerinden birincisi analiz yapmamak ya da yapamamaktır. Analiz ya da araştırma yapmamak ise YANLIŞ şirkete ortak olmaya ya da yanlış FİYATA hisse almaya neden olur. Doğru şirketi, doğru fiyata almaya kısaca biz araştırma diyoruz.Yukarıda sayılan güzel getiri sağlayan şirketlere ortak olanlar bu araştırmayı yapmış olanlardır. Mahallenizdeki market size ortaklık teklif ederse ne yaparız? Araştırırız. Market batar mı diye araştırırız. Marketin aşırı borçlu olması ve borcu ödemekte zorlanması bizi yatırımdan vazgeçilir. Ortağımızın dürüst olmasını isteriz. Eğer dürüst değilse kar etse bile bunu bizimle paylaşmayabilir hatta türlü oyunlarla çalabilirde. Marketin kar ediyor olmasını isteriz. Biliriz ki kar eden işletmeye ortak olan kar, zarar eden işletmeye ortak olan zarar edecektir. Market kar ediyorsa ikinci aşamada bu kar ile yatırımın bize kaç yılda döneceğini araştırırız. Biz buna Fiyat/Kar (F/K) diyoruz. Bu şirkete pahalı ortak olmamızı önler. Marketin hissesini ödediğimiz Fiyat 10 lira ve aldığımız bu hissemize yıllık 1 lira kar düşüyorsa F/K 10 dur.

Yani yatırımımız bize 10 yılda dönecek diyebiliriz. İste borsa kurbanlarının ortak özelliği patronu dürüst olmayan ve/veya zarar eden ve/veya batma riski taşıyan ve/veya ederinin çok üstünde fiyatla işlem gören şirketlerin hisselerini almalarıdır. Yani YANLIŞ ŞİRKETE, YANLIŞ fiyatlardan ortak olmalarıdır. Çözüm ise basittir, bilmeden yatırım yapmamak.

Borsa mağdurlarının diğer ortak özelliği ise piyasanın nasıl işlediğini bilmemeleridir. 10 lira ederi olan şirketi 5 liraya kelepir aldınız, hisse 4 liraya hatta 2liraya düşerse satar mısınız? Böyle sormayayım genelde satılıyor. 50 bin liraya yıllık 10 bin lira kira getirisi olan evi kelepir aldınız (F/K 5). Ev fiyatı 40 bine, hatta 20 bine düşse satar mısınız? Ne satması 2. hatta 3. Alırsınız (Cesur olan yatırımcılar bu şekilde korku dönemlerinde kelepir hisse lotlarını arttırırlar). Ama borsada böyle karlı şirketler ederinin çok altında satılıyor. Bu piyasanın yüksek düşük tekliflerine her gün her dakika yatırımcının maruz kalmasıyla alakalıdır. Başarılı yatırımcıların ortak özellikleri gün içinde ekran tabir edilen fiyatlara bakmamalarıdır.

Buffett bunu şöyle açıklar: piyasa manik-depresif bir hasta karakterinde işlemektedir. Manik dönemlerde size abartı teklifler sunarken, depresif dönemlerde düşük fiyatlar sunar. Size her dakika evinize bir fiyat verseler emin olun sizinde bir zaman sonra evle ilgili değer yargınız bozulur, borsada sürekli hissesinin fiyatına bakan bir yatırımcıda belirgin hatalar yapmaktadırlar. Her yatırım aracı geleceği satın alır. Borsa atasözü olarak beklentiyi al, gerçeği sat olarak ifade edilen teorem reel piyasada mevcuttur. Yıllık 10 bin lira kira getiren bir ev, 200 bin liraya satılıyorsa bu ev ucuzda olabilir pahalıda. Güncel F/K 20 olsa da gelecekte ne olacağı evin değerinin önemli belirleyicisidir. Eğer eviniz ileride ciddi projelerin yapılacağı bir bölgede de ise yani talep görecek bir yerde ise kiralar ileride senelik 50 bin lira olacak ise ev şimdi 200 bine kelepirdir. Aksi durumda ise talebin azalacağı bir bölgede ise kira geliri senelik 5 bine düşecek bir yerde ise şimdiden pahalı deriz.

Amerika’da Detroit kenti otomotiv krizi sonrası kira geliri düşüşüne güzel bir örnektir. İşte piyasada gelecekte karı düşecek şirketler ıskontolu satılırlar ve bilgisiz yatırımcılar ucuza aldıklarını düşünsülerde bu yatırımdan kar edemezler. Aksi durumda da zarar eden yatırımcılar olabilir. Beklenti nedeniyle fiyatlar şişebilir ve balon durumu oluşabilir. F/K sı 100 hatta 200 e ulaşabilir. Beklenti gerçekleşse bile pahalı kalabildiği gibi beklenti gerçekleşmemesi ciddi kayıplara neden olabilir. Bu nedenle tecrübeli yatırımcılar hisseyi al unut yerine al izle önermekte ve gelişmelere göre hareket etmeyi tavsiye etmektedirler.
Kaybedenlerin ortak özelliklerinden biride hayal satın almalarıdır ve bunu bilerek, isteyerek alırlar.

Durumu yine gerçek dünyadan örneklendirsek arsa yatırımı yapmak için gittiğinizde arsa m2 fiyatı yüksek gelir, yan parseldeki imarsız arsaya gidersiniz. Sahibi m2 başına daha çok ister ve der orada imar 3 kat buraya 10 kat gelecek. Ve inanın insanoğlu hayale daldığından kafası çalışmak, aklını ve sağduyusunu kullanmaz. Borsada ağız sulandırıcı haberlere, beklentilere Tüyo diyoruz. Biliyorsanız, araştırırsanız satın aldığınız şeyin BEKLENTİMİ yoksa HAYALMİ olduğunu da bilirsiniz.

Sonuç olarak Borsa yatırımı ciddi bir iştir ve uzun vadeli olur. Al-Sat ile oyun görenler, eğlence yeri görenler ve bilmeden yatırım yapanlar batmaya mahkûmdurlar. Bilerek, araştırarak yatırım yapanlar içinse, SABIR edenin ve CESUR olanın kazandığı EN KARLI yatırım aracı olmaya, yüzyıllardır olduğu gibi devam edecektir. Sermayeniz az olsa da borsaya araştırarak yatırım yaparsanız, cüzi birikimleriniz kartopu etkisiyle büyür (birleşik faiz teoremi), ilk yıllarda komik kazançlar olsa da on yıl yirmi yıl sonra hayal edemeyeceğiniz bir servetin sahibi olabilirsiniz.

Bilinçli yatırımcı olmanız temennisiyle!

[rosense]

Borsa bilgi ve sabır işi, fazla kurcalama değil... Uğur ARSLANTAŞ


Nasrettin Hoca fıkralarındaki gibi bir şeydir paranın durduğu yerde doğurması. Borsada uzun vadeli, değer yatırımlarıyla dünyanın en zengini olan Warren Buffett’i her konuşmasında bu gerçeği anlatır.
Borsaya ne zaman para yatırmalıyım diye bir soruya Mark Mobius: ‘’Paran olduğu zaman cevabını veriyor ve ekliyor iki yüzyıldır borsa kadar kazandıran başka bir yatırım aracı yok’’ … Neden borsanın bu kadar karlı bir yatırım aracı olduğunu anlamak için Amerikalıların atasözüne kulak vermelisiniz :‘’Başkalarına çalışmakla zengin olunmaz’’. Eğer maaşla çalışan biri iseniz istediğiniz kadar birikim yapın, Nasrettin Hoca fıkralarındaki gibi bir şeydir paranın durduğu yerde doğurması. Borsada uzun vadeli, değer yatırımlarıyla dünyanın en zengini olan Warren Buffett’i her konuşmasında bu gerçeği anlatır.
Paranızla bir şeye yatırım yapmak zorundasınız. Eğer paranızı cüzdanınızda tutarsanız, sıfır yatırım yapmış olusunuz. Maalesef şu an paranızı bankaya götürürseniz de sıfır yatırım yapmış oluyorsunuz, Amerikan tahvili alsanız da sıfır yatırım yapmış oluyorsunuz. Hiç şüphem yok ki uzun vadede hisse senetlerinden oluşmuş bir portföy kağıt paradan, ya da altın gibi gelir üretmeyen varlıklardan çok daha iyi getiri sağlayacaktır’

Evet, para ticarettedir ama maalesef usta çırak ilişkisiyle öğrenilmesi gerekmektedir. Borsada ticaret yapmayı bilmeden de ticari bir işletmeye ortak olabilirsiniz. Borsa yatırımcıların en büyük yanılgısı, borsaya girince zengin olacaklarını hayal etmeleridir. Siz büyüyen doğru şirketlere uzun vadeli yatırım yapar ve takip ederseniz zengin olabilirsiniz. Şirketleri borsanın akışına bırakanlara (AL-UNUT) Peter Lynch bunun yerine en yakın kumarhaneye gitmelerini öneriyor.

Uzun vadeli yatırım geleceğe yatırımdır ve geleceği tahmin etmek birçok bilinmez barındırdığından zordur. Uzun vade demek güven demektir. Risk yönetimi demektir. Bir şirkete ortak olmadan yatırımcının bazı soruları kendine sorması gerekir. Buffett %100’ünü almayacağınız şirketin milyonda biri dahi alınmaz der. Bu çok önemlidir.
Eğer paranız olsaydı almayı düşündüğünüz şirketin tamamını alır mıydınız? Cevabı aslında şirketin kalitesidir. Kimse batma riski olan, ya da zarar eden ya da kar sorunu yaşayan bir şirketin tamamını satın almak istemez. İste ilk sorudan şirketin geçmesi sağlam olduğunun( borcunu ödeyebilir olma) ve karlılığının sürekli ya da artan olduğunu gösterir ve güvenle ortak olunabilir demektir. İkinci sormanız gereken soru ise patron güvenilir midir? Misal manipülasyon haberleri gördüyseniz uzak durmanız gerekir. Patronu güvenilir değilse şirket ne kadar sağlam olursa olsun, ne kadar kar ediyorsa olsun siz faydalanamazsınız. Zaten patron hisselerinde, patronlar işleriyle uğraşmak yerine hisseleriyle uğraştıklarından sürekli ya da artan karlılık bu şirketlerde pek rastlanan bir özellik değildir. Bu iki soru ortağınıza ve şirketinize güvenmenizi sağlar.

Riskinizi sınırlamak için ise sormanız gereken soru ise temettü verip vermediğidir. Aslında şirket karını değerini arttıracak yatırımlarda kullanması daha iyi olsa da maalesef ülkemizde temettü şirketin bir kalite ölçütü ve genelde verenler dürüst yönetilen şirketlerdir. Ayrıca yarın kötü piyasa durumunda kirada bir eviniz varmış gibi ekranı kapatıp benim kiracım sağlam deyip dayanabilirsiniz ve ilave alım yapabilirsinizde. Ayrıca kriz zamanlarında temettü veren hisseler diğerlerine göre daha az düşerler. Risk sınırlamak için en önemli şart ise aldığınız fiyattır. Mal alıştan kazanılır ve iyi bir fiyattan almak daha ilk haftadan size kazanç sağlayabilir. Buffett ifadesiyle aldığınız fiyat öyle bir fiyat olmalı ki şirketinin fiyatının %50 düşüsünü bile rahatlıkla izleyebilmelisiniz. Fiyatı 5 lira olan bir hisse, 4 liraya ucuz ya da 6 liraya pahalı değildir. Siz bu şirketin ederi 10 lira olacaksa almalısınız. Güzel şirketler ederinin altına düşer mi demeyin. Borsada bunu için fırsatlar bitmez.
Borsa da sabır sadece hisse de beklemek değil, aynı zamanda hissenin alım fiyatına düşmesini beklemektir. Yani hem ortaklıkta bekleme sabrı hem de uygun fiyata alabilme sabrı gösterebilmelisiniz. Buffett ilk sirketini almak için gereken sermayeyi borsada başkalarının parasını yöneterek elde etmiş ve ortaklarına çok kazandırmıştır. Borsa da fiyatların şiştiği bir dönemde (balon dönemi), almaya uygun hisse senedi bulamayınca tüm hisselerini satarak borsadan çıkmış ve doğru zamanı yani fiyatı bekleyerek şimdiki şirketini satın almıştır. Reel dünyada paramız olunca uygun bir fırsat bulamazsak paramızı tutmaya devam ederiz bazı dönemler borsada da uygun fırsatlar olmaz ve sabırla doğru şirketlerin doğru fiyata gelmesini beklemeliyiz. İnanın uygun fiyata almayı beklemeyenler, uzun vadede ki ilk düzeltmede kısa vadeci olurlar.

Borsada fazla işlem yapmayın…

Firmalar ürünlerinin son kullanma tarihi yaklaştıkça satıcılarından toplayarak iskontolu olarak büyük zincir marketlere satarlar. Raf ömrü 2 yıl olan bir ürün, son kullanma tarihine 3ay kaldığında indirimli olarak bu marketlerde satışa çıkartılırlar. Yüksek satış hacimleri sayesinde ürünler son kullanma tarihleri gelmeden nihai kullanıcıya ulaşır. Bu kadar açıklamadan borsaya nasıl bağlayacağımı merak edenlere bay piyasa cevabımı vereyim. Buffett ilkyazımızda pay piyasayı hasta ruhlu bir adama benzetiyor ve alım satım dışında uzak durmamızı öneriyordu. Çünkü moraline göre abartı yüksek ya da düşük fiyat teklifleri sunan bay piyasa algımızı bozabileceğinden, çekilebilecek bir kişi değil. Eğer siz bay piyasada yani borsada sıkca al sat işlemi yapıyorsanız algınızın bozulması, duygularınızın tetiklenmesi (ikinci yazıda nasıl aklı ve sağduyuyu devre dışı bıraktığını hatırlayın) yanı sıra size uygun fırsatmış gibi gözüken son kullanma tarihi yaklaşan şirketleride almanıza neden olabilir. Siz makete gidip de eliniz hiç boş gelebildiğiniz mi?
Eğer girerken elinizde bir liste yoksa size son kullanma tarihi yaklaşan ürünleri bay piyasa hediye olarak verir. Bu yüzden alım satım kararlarınızı önceden vererek bay piyasaya gitmelisiniz. Ed Soykata bir teknik analist olmasına rağmen modern kumarhaneden kurtulma yolunu seans kapanınca fiyatları kontrol etmekte ve planlarını(alış veriş listesini) bay piyasa başlamadan (markete gitmeden) hazırlamakta bulmuştur.

Yazılarımda fark ediyorsanız reel dünya ile borsanın aynı olduğunu vurgulamaya çalışıyorum. Nedense reel dünyada başarılı insanlar, reel dünyada başarı getiren yöntemlerini borsada uygulamak yerine kendilerini modern kumarhanede hissedip, farklı hareket ediyorlar. Borsada yeni yatırım yapanlara tavsiyem ise öncelikle az para ile başlamaları, zamanla bilgilerini arttırmaları, piyasanın işleyişini öğrenmeleri. Üzerine yatırımcı karakteri için gereken sabır, cesaret, duygu kontrolünü eklemeleridir. Zaman geçtikçe para, bilgi ve tecrübe (karakter) artar ve iyi bir borsa yatırımcısı olabilirsiniz…