20 kanunuevvel 1338-20 aralýk 1922
istanbul borsasý
SÝYASÝ VAZÝYETÝN BORSA ÝLE ALAKASI ? ÝSTANBUL BORSASINDA ÇEVRÝLEN ENTÝRÝKALAR ?
BORSADAKÝ ZÝHNÝYET ? LOZAN KONFERANSININ BORSAYA TESÝRÝ ?
KAMBÝYO BORSASINDAKÝ SON VAZÝYET ? BORSA HAKKINDA BÝR MÜTEALA
her memelekette vaziyeti siyasiyenin en canlý bir ma'kes'i (akseden-göstergesi) adeta barometresi telakki edilen borsalar malesef bizim memleketimizde bu vaziyette deðildir.
bunada sebeb diðer memleketlerde bin türlü te'kid-at (saðlamlaþtýrma-kuvetlendirme) ve merasim'i kanun'iyeye tabi tutulan borsalarla borsacýlarýn bizde tamamen serbest olmasýndan bu iþlerle uðraþanlarýn ekseriyeti azimesi (büyük çoðunluðu) bize tamamen yabancý hatta düþman bir takým insanlarýn bulunmasýndandýr.
buna binaen menfaatlerinden baþka bir þey düþünmeyen ve türklerin aleyhine her fýrsattan istifadeye koyulan istanbul borsacýlarý kavanin'i muhlise'nin (iyi niyetli kanunlarýn) kendilerine bahþ ettiði fevkalade müsadattan bila istifade borsada istedikleri gibi fýrýldaklarýný çevirmekte ve memleketimiz aleyhine bin türlü yalanlar çýkararak suni vaziyetler ihdas ederek bol bol keselerini doldurmakta devam etmektedirler.
þu son günlerde tarihin þimdiye kadar kayd etmediði en büyük bir muzafferiyet kazanarak (istiklal savaþý) hakimiyet ve istiklalini bütün cihana tanýtan milletimizin vaziyeti siyasiyesi fevkalade müsait bir safhaya dahil olmasýna raðmen borsada türk ve müslüman düþmaný mahfeline kendi entirikalarýný istedikleri gibi çevirmekte, itibar'ý maliyemizi ve paramýzýn kýymetini düþürmek için ne yapmak lazýmsa hepsini yapmakta tereddüt etmemektedirler.
bundan bir kaç hafta eveline gelinceye kadar orta yerde mücbir bir sebeb'i iktisadi (kriz) olmadýðý halde ingiliz lirasýnýn fevkalade terfi'i (deðer kazanmasý) bu meyanda bittabi ecnebi kambiyosununda aleyhimize dönmesi hep bu muhitin faaliyetinden baþka bir sebebe atýf edilmez.
bundan baþka þurasý-da þayan'ý dikkatir-ki yunanistan vaziyeti maliyesinin fevkalade vahim olmasýndan dolayý bütün dünya piyasalarýndan kovulmak vaziyetinde bulunan ve her türlü itibar'ý maliyeden mahrum bulunan drahmi'nin hala borsamýzda bir kýymet ifade ederek muamelata mazhar olmasý ancak borsamýzdaki müteþebbislerin zihniyetinde aramak lazýmdýr.
borsamýzdaki bu gayri tabi'i vaziyet bittabi ilelebed devam edemez.
inþaallah hepimizin ümid ettiði gibi lozan konferansý amal'ý milliyemizi (milli arzularýmýzý) tamamen tatmin edecek surette misak'ý millimiz dahilinde istiklal'i idari ve iktisadimizi temin ederek intac edildiði taktirde bu vaziyet külliyen deðiþecektir.
irade'i milliyeye istinaden (dayanarak) bilhassa siyeset'i iktisadiyesinde asrýn en son kavaid'ine intac (kaidelerine oturtmak) ve iktisad'ý milli programýný tatbik eden hükümetimiz bu gayri tabii vaziyeti tamamen ortadan kaldýracaktýr.
hatta son bir kaç gün zarfýnda lozan konferansýnda i'tilafpervarane (barýþ severlik) ümitlerinin çoðalmasý ve amal'i milliyemizin tamamen tatmimine doðru vuku'a gelen ceryanlarýn artmasý hasbiyle borsadaki düþmanlarýn rezilane faaliyetlerine raðmen itibar'ý milliyemizin yükselmeye baþladýðý görülmektedir.
daha bir kaç gün eveline gelinceye kadar 8,50-8,70-den aþaðý düþmeyen ingiliz lirasý bugün 8,04 kuruþa düþtüðü gibi bir kaç hafta evel 900-1000 kuruþa kadar çýkan liramýz bugün 7,30 kuruþa alýnabilmektedir.
bunlarla beraber bütün ecnebi kambiyosununda evrak'ý naktiyemiz (kaðýt paramýz) lehine gayet bariz bir fark meydana gelmektedir.
bittabi bu memleketin vaziyet'i iktisadiyesinde hayýrlý tesirini göstermeye baþlayacaktýr.
bundan baþka sulh (barýþ) ümitlerinin çoðalmasý istikraz (borçlanma) dahili tahvilatýnýnda dahil olduðu halde bütün türk eshamý (hisse senetleri) ve tahvilatlarý lehine gayet iyi tesirler yapmakta ve bunlarýn fiyatlarý terfi etmektedir.
bu vaziyet devam edecektir.
evel ve ahir söylediðimiz gibi mütarekeden sonra istanbul borsasýnda evrak'ý nakdiye,esham ve tahvilatýmýz aleyhine vukua gelen tahviller pek azý müstesna olmak üzere hiç biri hadi esbab'ý iktisadiyeye müstenid deðildir.
daima en büyük amil sahibsiz kalan borsada düþmanlarýn tahrikat'ý ihtikarlarýdýr.
malesef þurasýný itirafa mecburuz-ki mütarekeden sonra istanbulda tesis eden gayri tabii vaziyet ve düþmanlarýn elinde baziçe (oyuncak) olan borsada çevrilen fýrýldaklarla memleketin servet'i umumiyesinde pek büyük zararlar tevellüd etmiþtir (doðmuþtur).
ma haza bütün bu vaký'aya raðmen acý bir devre'i imtihan geçirerek þuur'u milliyesine sahib olan milletimizin milli iktisadiyetine hakim olarak düþmanlarýn elinde baziçe olan iktisad'ý menbaalarýný (kaynaklarýný) kurtaracaðý günler uzak deðildir.
ertuðrul mümtaz
Alýntý yaparak yanýtla
Yer Ýmleri