Motorin fiyatlarında son dönemde yaşanan sert yükseliş, kamuoyunda genellikle “petrol arttı” şeklinde yorumlanıyor. Ancak sektör verileri bu yaklaşımın eksik kaldığını ortaya koyuyor. Çünkü pompadaki fiyat, ham petrolün varil fiyatından çok daha fazlasını içeriyor. Asıl belirleyici kalemlerden biri ise rafinerilerde oluşan “orta distilat” fiyatları ve bu ürünlere eklenen marjlar.
Rafineri marjı fiyatı belirliyor
Ham petrol, rafinerilerde işlenerek motorin, benzin ve diğer ürünlere ayrılıyor. Bu süreçte motorin üretimi hem daha maliyetli hem de sınırlı kapasiteye bağlı. Son dönemde rafineri marjlarının keskin şekilde yükselmesi, motorin fiyatlarının Brent petrolün çok daha üzerinde artmasına neden oldu. Yani petrol fiyatı artsa bile, asıl farkı yaratan unsur rafineriden çıkan ürünün maliyeti oluyor.
Talep güçlü, arz kırılgan
Avrupa başta olmak üzere birçok bölgede dizel araç kullanımı hâlâ yüksek seviyede. Sanayi, lojistik ve taşımacılık motorine bağımlı. Talep güçlü kalırken arz tarafında yaşanan en küçük aksaklık bile fiyatları hızla yukarı taşıyor. Rusya’ya yönelik yaptırımlar sonrası Avrupa’nın motorin tedariki daha uzak coğrafyalara kaydı. Bu da hem maliyetleri artırdı hem de arz güvenliğini zayıflattı.
Öte yandan rafineriler tarafında kapasite sınırına dayanılmış durumda. Tesisler motorin üretimini artırmaya çalışsa da mevcut altyapı talep artışına hızlı cevap veremiyor. Bu nedenle piyasada ürün daralması yaşanıyor ve rafineri marjları daha da yükseliyor.
Tüm bu gelişmeler ışığında, motorin fiyatını yalnızca petrol ve dolar kuru üzerinden hesaplamak gerçeği yansıtmıyor. Rafineri marjı ve işlenmiş ürün maliyeti hesaba katılmadan yapılan tahminler pompada tutmuyor.
Motorin fiyatlarındaki artışın arkasında sadece petrol değil; işlenmiş ürün maliyeti, arz sıkışıklığı ve küresel tedarik değişimi var. Bu dinamikler devam ettiği sürece, fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskının sürmesi bekleniyor.
