Dünyanın en köklü parlamento kütüphanelerinden biri olan TBMM Kütüphanesi, başlattığı dijital dönüşüm hamlesiyle siyasi tarihe ışık tutuyor.
TBMM Kütüphanesi Başkanı ve Tarihçi Azmi Güler’in verdiği bilgilere göre, Meclis-i Mebusan’dan günümüze uzanan milyonlarca belge, internet üzerinden tam metin olarak incelenebilecek.
İKİNCİ MEŞRUTİYET’TEN YASSIADA’YA SİYASİ HAFIZA
Proje kapsamında, 1908-1920 yılları arasındaki Osmanlı dönemi Meclis tutanakları ile 1920’de kurulan TBMM’nin günümüze kadar olan tüm Genel Kurul tutanakları halka açıldı.
Dijital arşiv sadece tutanaklarla sınırlı değil. 1950-1960 yılları arasındaki Demokrat Parti dönemi evrakları ve 1960 darbesi sonrası Yassıada yargılamalarına ait belgeler de şeffaf bir şekilde erişime sunulan kaynaklar arasında yer alıyor.
Ancak tarihteki talihsiz olaylar nedeniyle bazı boşluklar da mevcut. Azmi Güler, Birinci Meşrutiyet sonrası kurulan ilk Meclis-i Mebusan tutanaklarının Çırağan Sarayı yangınında kül olduğunu, bu nedenle arşivde yer alamadığını belirtti.
Öte yandan, 1920-1927 yılları arasında faaliyet gösteren İstiklal Mahkemesi arşivlerinin ise "özel güvenlikli" bir alanda muhafaza edildiği bilgisi paylaşıldı.
1831’DEN BUGÜNE BASIN TARİHİ
Kütüphanenin dijitalleşme hamlesi süreli yayınları da kapsıyor. Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk resmi gazetesi olan 1831 tarihli Takvim-i Vekāyi’den günümüz gazetelerine kadar geniş bir seçki dijital ortama aktarıldı.
Ekim 2025 verilerine göre; 91 ulusal gazete ve 790 farklı dergi, ilk sayılarından günümüze kadar yüksek çözünürlüklü olarak taranarak sisteme yüklendi. Geliştirilen altyapı sayesinde kullanıcılar bu belgeler üzerinde kopyalama işlemi dahi yapabiliyor.
SİBİRYA’DAN BİR "ÇIĞLIK": VAVEYLA
30 milyonluk arşivin içinde paha biçilemez nadir eserler de bulunuyor. Koleksiyonda yer alan 118 yazma eserden biri olan "Vaveyla", hikayesiyle dikkat çekiyor.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Sibirya’daki esir kamplarında tutulan Türk askerleri tarafından el yazısıyla hazırlanan dergi, esaret altındaki "çığlığı" günümüze taşıyor. Tamamı el işi süslemelerle bezeli derginin her nüshasında Rusça "Görülmüştür" mührünün bulunması, dönemin şartlarını gözler önüne seriyor.
Koleksiyonun bir diğer incisi ise 1867 yılında Buhara Emirliği tarafından hediye edilen el yazması Kur’ân-ı Kerim. Dış kapağı Özbek motifleriyle süslenen eserin, Emir Timur için özel olarak hazırlandığı belirtiliyor.
"5 MİLYON KİŞİ ZİYARET ETTİ"
Şu ana kadar 10 milyonun üzerinde dijital görüntünün oluştuğu sistemi ortalama 5 milyon kişinin kullandığını belirten Azmi Güler, hedeflerinin daha fazla araştırmacıya ulaşmak olduğunu vurguladı.
Çalışmalar kapsamında yakında 12 bin e-kitap da sisteme dahil edilecek.
(Türkiye Gazetesi)
