EYT düzenlemesi, prim tahsilatında yaşanan sorunlar, çalışan–emekli sayısı arasındaki dengenin bozulması ve kayıt dışı istihdam gibi nedenlerle zorlanan sosyal güvenlik sisteminin yeniden yapılandırılması için yeni dönemde kapsamlı bir çalışma yapılması bekleniyor. Son yıllarda en düşük emekli aylığına yönelik artışların öne çıkması, buna karşılık daha fazla prim ödeyenlerle düşük prim ödeyenler arasındaki maaş farkının azalması, sistemin adaletine yönelik eleştirileri artırmış durumda.
YENİ SİSTEM GÜNDEMDE
Türkiye Gazetesi'nden Yücel Kayaoğlu'nun özel haberine göre, AK Parti kulislerinde, sosyal güvenlik sisteminin bütün yönleriyle yeniden ele alınmasına yönelik başlıklar uzun süredir tartışılıyor. Parti kurmayları, mevcut yapının sürdürülebilir olmadığını belirterek, "Sosyal güvenlik sistemini belki de baştan sona gözden geçirmek gerekecek. Aynı primi ödemesine rağmen farklı maaş alanlar var. EYT düzenlemesiyle birlikte aktüeryal dengenin daha da bozulduğu görülüyor. Sağlıklı bir sistem için ortalama 4 çalışana 1 emekli düşmesi gerekirken, Türkiye'de şu an bir emekliye karşılık yalnızca 1,6 çalışan bulunuyor. Bu tabloyla sistemin devam ettirilmesi oldukça zor" değerlendirmesini yapıyor.
EMEKLİLER İÇİN 'VATANDAŞLIK MAAŞI' MODELİ GELİYOR! HAZİRAN AYINDA PİLOT UYGULAMA OLARAK BAŞLAYACAK
Hükümet, sosyal yardımların daha etkin ve kapsayıcı hale getirilmesi, desteklerin aile temelli bir yapıya kavuşturulması amacıyla yeni bir modele hazırlanıyor. Bu kapsamda, kamuoyunda "Vatandaşlık maaşı" olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi ilk etapta hayata geçirilecek. Haziran ayında pilot uygulama olarak başlatılması planlanan sistem, en düşük emekli aylığı alanları da kapsayacak.
Modelin 2027'den itibaren tüm Türkiye genelinde uygulanması hedefleniyor. Buna göre her hane için belirli bir gelir eşiği belirlenecek; bu seviyenin altında geliri olanlara devlet tarafından gelir desteği sağlanacak. Gelir desteğine ek olarak farklı sosyal yardımlarla da ailelerin desteklenmesi planlanıyor. Sistemin devreye girmesiyle birlikte, her ocak ve temmuz ayında en düşük emekli aylığını artırmak için yapılan yasal düzenlemelerden vazgeçilmesi öngörülüyor.
AYLIK BAĞLAMA SİSTEMİ DEĞİŞİYOR
Ekonomi yönetimi, sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesini güçlendirmek amacıyla aylık bağlama sistemi başta olmak üzere kapsamlı bir çalışma yürütüyor. Cumhurbaşkanlığının 2026 Yıllık Programı'nda, prim tabanının genişletilmesi için düşük gelirli esnaf, sanatkarlar, çiftçiler ve mevsimlik çalışanlara yönelik özel sosyal sigorta programlarının oluşturulacağı belirtiliyor.
Program kapsamında, aylık bağlama sisteminin kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek ve bütçeye ek yük getirmeyecek şekilde yeniden düzenlenmesi planlanıyor. Bu amaçla dünya örnekleri incelenerek maliyet çalışmaları yapılacak. Ekonomi Koordinasyon Kurulu'nun (EKK) gündeminde de yeni sosyal yardım sistemi ve sosyal güvenlik reformuna ilişkin başlıklar yer alırken, özellikle en düşük emekli aylığına yönelik kalıcı çözümler üzerinde duruluyor.
DÜZENLEME MECLİS YOLUNDA
En düşük emekli aylığının 20 bin liraya yükseltilmesini öngören düzenleme teklifinin, 15 Ocak Perşembe günü Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülmesi bekleniyor. Söz konusu artışın hayata geçmesi halinde, 2026 yılı bütçesine 110,2 milyar liralık ek maliyet oluşturacağı hesaplanıyor.
Halihazırda 16 bin 881 lira olan en düşük emekli aylığını 4 milyon 11 bin kişi alıyor. Düzenleme ile bu tutarın 20 bin liraya çıkarılması durumunda, bu maaştan yararlanan emekli sayısının 4 milyon 917 bine yükselmesi öngörülüyor.
