Türkiye’yi yarsan 6 Şubat depremlerinin üzerinden üç yıl geçti. Bölgenin yeniden ihyası için öngörülen 103 milyar dolarlık bütçenin 91,5 milyar doları harcanırken, konut ve iş yeri teslimlerinde kritik aşamalara gelindi.
Ekonomim'den Mehmet Kaya'nın haberine göre 6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş ve Hatay merkezli yaşanan, 11 ili etkileyen büyük yıkımın ardından başlatılan toparlanma süreci üçüncü yılını doldurdu. Resmi verilere göre 53 bin 697 kişinin hayatını kaybettiği felaketin ekonomik enkazını kaldırmak için Cumhuriyet tarihinin en büyük kaynak seferberliği yürütülüyor.
3,6 TRİLYON TL’LİK DEV KAYNAK
Strateji ve Bütçe Başkanlığı verilerine göre, depremin telafisi için planlanan 103 milyar dolarlık harcamanın 91,5 milyar dolarlık (3,6 trilyon TL) kısmı üç yıl içinde realize edildi. Bu dev bütçe; altyapı, konut inşası, sosyal destekler, enerji ve gıda yardımları gibi geniş bir yelpazede kullanıldı. Harcamaların finansmanı için kurumlar vergisi, ek MTV ve KDV düzenlemeleri gibi çeşitli mali önlemlerle ek gelir kalemleri oluşturuldu.
KONUT VE İŞ YERLERİNDE SON DURUM
Bölgede en büyük öncelik barınma ihtiyacına verildi. Yapılan çalışmalar sonucunda:
Tamamlanan Projeler: Strateji ve Bütçe Başkanlığı raporuna göre 433 bin 667 konut ve 21 bin 690 iş yeri hazır hale getirilerek kuraları çekildi.
Şantiye Sayısı: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 11 ilde 174 ayrı alanda 3 bin 481 şantiye ile faaliyetlerini sürdürüyor.
Ekonomik Toparlanma: Deprem yılında 7,1 bin dolar olan kişi başı GSYH, 2024 itibarıyla kamu yatırımlarının da etkisiyle 9,3 bin dolara yükseldi.
"HEDEFLERİN GERİSİNDE KALINDI"
Haberde görüşlerine yer verilen Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, harcama ve teslimat süreçlerine dair önemli uyarılarda bulundu. Planlanan ödeneklerin %84’ünün kullanıldığını belirten Yılmaz, "Potansiyel hak sahipleri açısından konutta %68, iş yerinde %20 seviyesinde teslim yapılmış görünüyor. Üçüncü yıl sonunda, hedeflenen seviyenin altında kalındı" değerlendirmesini yaptı. Sürecin uzamasının maliyetleri artırdığına dikkat çeken uzmanlar, deprem ödeneklerinin 2028 yılına kadar bütçe içindeki ağırlığını koruyacağını öngörüyor.
SANAYİ VE İHRACAT DİRENÇLİ ÇIKTI
Büyük yıkıma rağmen bölge sanayisi hızlı toplandı. 11 ilin ihracatı 2023'teki 22,9 milyar dolar seviyesinden, 2024'te 24,2 milyar dolara yükseldi. Bölge, Türkiye’nin toplam sanayi üretimi içindeki %10,3’lük payını korumayı başardı.
