Petrol fiyatlarındaki sert yükseliş sonrası eşel mobil sistemi yeniden gündemde. Hazine’nin başlattığı etki analizi bu hafta sonuçlanıyor. Devlet, akaryakıt zamlarını sınırlamak için ÖTV’den feragat edebilir. Peki eşel mobil nedir, nasıl çalışır?
Petrol fiyatlarında küresel ölçekte yaşanan sert yükselişlerin ardından akaryakıt fiyatlarına yeni zam beklentisi oluşurken, kamuoyunda “eşel mobil sistemi” yeniden gündeme geldi. Hazine’nin başlattığı etki analizi çalışmasının sonuçlarına göre bu hafta içinde karar verilmesi bekleniyor. Amaç, artışların doğrudan pompaya yansımaması ve tüketicinin zam yükünü daha az hissetmesi.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışların tüketiciye doğrudan yansıtılmaması için ÖTV (Özel Tüketim Vergisi) üzerinden yapılan ayarlamaları ifade eder.
Sistemin temel mantığı şudur:
Petrol fiyatı veya döviz kuru yükseldiğinde akaryakıtın maliyeti artar.
Normal şartlarda bu artış pompaya zam olarak yansır.
Ancak eşel mobil uygulandığında devlet, ÖTV’yi düşürerek fiyat artışını dengeler.
Böylece pompa fiyatı sabit kalır ya da daha sınırlı artar.
Yani artışın bir kısmını tüketici yerine devlet üstlenmiş olur. Bu da vergi gelirinde geçici bir feragat anlamına gelir.
NEDEN YENİDEN GÜNDEMDE?
Son dönemde jeopolitik riskler ve arz endişeleri petrol fiyatlarını yukarı taşırken, döviz kurundaki hareketlilik de maliyet baskısını artırıyor. Bu tablo karşısında enflasyonla mücadele sürecinde akaryakıt zamlarının zincirleme fiyat artışına yol açmaması için eşel mobil seçeneği yeniden değerlendiriliyor.
Ekonomi yönetimi açısından iki kritik DENGE söz konusu:
Enflasyonu kontrol altında tutmak
Bütçe dengesini korumak
Eşel mobil uygulanırsa enflasyon tarafında kısa vadeli rahatlama sağlanabilir. Ancak bu durum bütçede vergi gelirlerinin azalmasına yol açabilir.
DAHA ÖNCE UYGULANDI MI?
Türkiye’de eşel mobil sistemi özellikle 2018-2021 döneminde aktif olarak uygulanmıştı. O dönemde petrol ve kur şoklarının pompa fiyatlarına sınırlı yansıması sağlanmış, ancak ÖTV gelirlerinde ciddi düşüş yaşanmıştı.
Kaynak: Fırat Kozok / Bloomberg
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
