Yurt dışı alışverişlerde uygulanan 30 euroluk gümrük muafiyetinin kaldırılacağının duyurulması, perakende sektöründe "erken zam" fırtınası başlattı.
Düzenlemenin yürürlüğe gireceği 6 Şubat tarihi beklenmeden, özellikle Çin menşeli elektronik ve aksesuar ürünlerinde etiketler bir gecede değişti.
Piyasa uzmanları, yaşanan yüzde 100'ü aşan artışları "maliyet enflasyonu" değil, "rekabetin azalmasıyla doğan fırsatçılık" olarak yorumluyor.
MALİYET ARTMADI AMA FİYATLAR KATLANDI
Henüz gümrük kapılarında yeni tarife uygulanmaya başlamamasına rağmen güneş gözlüğü, telefon kılıfı, kulaklık ve ev dekorasyon ürünlerinde fiyatlar ikiye, hatta üçe katlandı.
Uzmanlar, toptan ithalat yapan firmaların gümrük vergisi ve KDV yükümlülüklerinin değişmediğini, dolayısıyla bu zammın teknik bir gerekçesi olmadığını vurguluyor.
Gözlük Örneğindeki Çarpıcı Makas:
Piyasadaki fiyat uçurumu basit bir hesapla gözler önüne seriliyor:
• Çin Satış Fiyatı: 160 TL
• Türkiye'ye Giriş Maliyeti (Vergiler Dahil): 240 TL
• Mevcut Raf Fiyatı: 2.500 TL - 3.000 TL
Benzer bir tablo kablosuz kulaklıklarda da yaşanıyor. Vergiler dahil 550 TL’ye mal olan bir ürün, mağazalarda 2.000 TL’nin üzerinde alıcı bekliyor.
Bu durum, bireysel ithalatın (vatandaşın doğrudan sipariş vermesinin) zorlaşmasıyla yerli satıcının "fiyat belirleme gücünü" tekeline aldığını gösteriyor.
"VERGİ ÖNCESİ STOKLADILAR, ZAMLI SATIYORLAR"
Sektör kulislerinde konuşulan en ciddi iddia ise stokçuluk. Bazı ithalatçı firmaların, düzenleme haberiyle birlikte 6 Şubat öncesinde Çin'den yüklü miktarda mal çektiği ve depolarını doldurduğu belirtiliyor.
Eski maliyetle ve düşük kurla ithal edilen bu ürünlerin, yeni düzenleme bahane edilerek "zamlı tarife" üzerinden satılması tüketici tepkisini çekiyor.
ÇİN İLE TİCARETTEKİ DEV AÇIK VE "ZEHİRLİ ÜRÜN" RİSKİ
Hükümetin aldığı kararın arkasında ise iki temel neden yatıyor: Cari açık ve halk sağlığı.
2025 verilerine göre Türkiye, Çin'den 49.6 milyar dolarlık ithalat yaparken, sadece 3.2 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirebildi. Oluşan 46.5 milyar dolarlık ticaret açığı, ekonomiyi zorlayan en büyük kalemlerden biri.
Ticaret Bakanlığı verileri, Çin'den gelen ürünlerin yüzde 81'inin sağlığa zararlı maddeler içerdiğini ortaya koyuyor.
Özellikle "siparişe göre kalite" sistemiyle üretilen denetimsiz oyuncak, tekstil ve ucuz elektronikte ağır metaller tespit ediliyor. Bakanlık, bu ürünlerin birçoğu için "kullanmadan imha" uyarısı yapıyor.
ÖZETLE: NE OLDU?
Vatandaşın Çin'den ucuza ürün getirme yolu (Temu, AliExpress vb.) kapanırken, iç piyasadaki satıcılar rakipsiz kaldı. Bu durum, ithalat maliyetleri artmasa bile raf fiyatlarının serbestçe yükselmesine zemin hazırladı.
Ekonomi yönetimi ise bu hamleyle hem döviz çıkışını durdurmayı hem de yerli üreticiyi korumayı hedeflerken, denetim mekanizmalarının "fırsat zammına" karşı nasıl işleyeceği merak konusu.
(Ekonomim)
