Dünya platin grubu metaller (PGM: platin, paladyum, rodyum, iridyum, rutenyum) arzının %70’inden fazlasını karşılayan Güney Afrika’da, yıllardır çözülemeyen enerji ve lojistik krizi 2026 itibarıyla madencilik sektörünü adeta felç etmiş durumda. Devlet elektrik şirketi Eskom’un çöken altyapısı ve Transnet’in işlevini yitiren demiryolu ağı, küresel emtia piyasaları açısından kritik öneme sahip madenlerde üretimi tarihi dip seviyelere sürüklüyor.
Ocak ayına ait öncü verilere göre, Güney Afrika’daki PGM madenlerinde fiili üretim kapasitesi, enerji kısıtlamaları nedeniyle geçen yılın aynı dönemine kıyasla %24 düşmüş durumda. Sektör temsilcileri, mevcut koşulların sürmesi halinde bu kaybın yılın ilk yarısında daha da derinleşebileceği uyarısında bulunuyor.
Ülkede neredeyse kronik hale gelen ve zaman zaman 6. seviye “load shedding” uygulamasına çıkan elektrik kesintileri, özellikle derin yeraltı madenlerinde üretimi sürdürülemez hale getiriyor. Bu seviyedeki kısıtlamalar, madencilik şirketlerini aktif üretim yerine yalnızca “bakım ve güvenlik modunda” çalışmaya zorluyor.
Yeraltı madenlerinde sürekli havalandırma, su tahliyesi, soğutma ve taşıma sistemlerinin çalışması hayati önem taşırken, kesintiler hem iş güvenliğini tehdit ediyor hem de üretimin planlanmasını imkansız hale getiriyor. Birçok sahada vardiyalar iptal ediliyor, bazı madenlerde ise haftalarca yeni cevher çıkarılamıyor.
“GEÇİCİ KRİZ” OLMAKTAN ÇIKTI
Sektör kaynakları, yaşanan durumun artık “geçici kriz” olmaktan çıktığını, yapısal bir çöküşe dönüştüğünü ifade ediyor.
Analistler, Güney Afrika’daki bu çoklu krizin artık konjonktürel değil, “kronik bir arz tıkanıklığı” yarattığı görüşünde birleşiyor. Bu durum, platin grubu metaller için küresel ölçekte yeni bir fiyat dengesi oluşturuyor.
Özellikle otomotiv katalitik konvertörleri, hidrojen ekonomisi, savunma sanayi ve kimya sektörleri için kritik öneme sahip olan PGM’lerde, arz tarafındaki bu kalıcı bozulma, fiyatların aşağı yönlü hareketlerini sınırlıyor.
Piyasalarda giderek daha sık dile getirilen görüş şu: Güney Afrika’daki yapısal sorunlar, PGM’lerde “price floor”u kalıcı olarak yukarı taşıyor.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
Piyasalarda gün sonu
