Amazon 30.000, UPS 48.000 kişiyi işten çıkardı. Şirketler suçu yapay zekaya atıyor; ama ekonomistler "bu sadece bir bahane" diyor. Rakamlar ve gerçekler burada.
2026'nın henüz ilk aylarında Amerika'nın en büyük şirketlerinden ikisi, on binlerce çalışanını işten çıkardı. Üstelik her ikisi de bunu aynı gerekçeyle açıkladı: yapay zeka.
Rakamlar Dudak Uçuklatıyor
Amazon, Ekim 2025'te 14.000 kişiyi işten çıkarmasının ardından Ocak 2026'da ikinci bir dalga başlattı ve bu kez 16.000 kurumsal çalışanını kapıya koydu. Kesintiler Prime Video, Amazon Web Services ve insan kaynakları departmanlarını etkiledi.
UPS ise aynı günlerde 30.000 kişiyi işten çıkaracağını ve 24 tesisini kapatacağını duyurdu. Bu, şirketin geçen yıl gerçekleştirdiği 48.000 kişilik işten çıkarmanın üstüne geldi.
Yalnızca o haftanın sonunda, farklı şirketlerden toplam 61.650'yi aşkın pozisyon ortadan kalkmıştı.
"Yapay Zeka" Bahanesi mi, Gerçek mi?
Şirket yöneticileri açıklamalarında yapay zekaya sık sık atıfta bulundu. Ancak ekonomistler bu söyleme temkinli yaklaşıyor.
Columbia Business School'dan Daniel Keum, "Şirketler yapay zekayı bir kılıf, bir bahane olarak kullanıyor" dedi. Keum'a göre birçok firma pandemi döneminde gereğinden fazla işe alım yapmıştı; şimdi ise yavaşlayan tüketici harcamalarını fırsat bilerek kadro küçültüyor.
Oxford Economics'in bir raporunda da benzer bir tespit yer aldı: "Bazı şirketlerin işten çıkarmaları kötü haber yerine iyi haber gibi sunmaya çalıştığından şüpheleniyoruz."
Öte yandan tablonun tamamen masum olmadığını gösteren veriler de var. İşten çıkarma takip sitesi TrueUp'ın verilerine göre 2026'nın ilk üç ayında teknoloji sektöründe 59.121 kişi işini kaybetti; bu, günde ortalama 704 kişiye tekabül ediyor. İngiltere merkezli araştırma firması RationalFX ise bu yıl gerçekleşen teknoloji işten çıkarmalarının 9.200'den fazlasını doğrudan yapay zeka adaptasyonuna ve otomasyona bağladı — bu, kaybedilen her beş işten biri demek.
Amazon Ne Diyor?
Amazon CEO'su Andy Jassy, yapay zekanın işten çıkarmaların doğrudan sebebi olmadığını söyledi. Jassy'ye göre amaç kurumsal yağı kesmek ve şirketi "dünyanın en büyük girişimi" gibi işletmek. Ancak şirketin yapay zeka altyapısına yönelik sermaye harcamalarının bu yıl 125 milyar dolara ulaşması bekleniyor; bu rakam daha önceki 118 milyar dolarlık tahmininin de üzerinde.
Kısacası: çalışanları çıkarırken yapay zekaya yatırım yapmak için bütçe açılıyor.
UPS'te Otomasyon Rüzgarı
UPS'te ise yapay zekanın asıl etkisinin gelecekteki işe alımlarda hissedileceği öngörülüyor. Şirket tesislerini otomasyona geçirdikçe daha az insana ihtiyaç duyacak. Dördüncü çeyrekte UPS'in işlemlerinin yüzde 66'sı otomatik tesislerden geçti; bir yıl önce bu oran yüzde 63'tü ve önümüzdeki yıllarda artmaya devam etmesi bekleniyor.
Peki Kalanlar Ne Hissediyor?
Reuters/Ipsos'un yaptığı ankete göre Amerikalıların yüzde 71'i yapay zekanın kendi işlerini kalıcı olarak elinden alabileceğinden endişe duyuyor.
Yale Budget Lab ise bilgisayar ve internetin iş piyasasını kökten değiştirmesinin on yıllar aldığını hatırlatarak yapay zekanın da aynı seyri izleyeceğini savunuyor; resmi işten çıkarma duyurularında ne kadar sık adı geçerse geçsin.
Ama tabloya bütün olarak bakıldığında net olan bir şey var: 2026'daki işten çıkarma hızı, 2025'in tamamını aşacak şekilde seyrediyor. Yapay zekanın ne kadarının gerçek sebep, ne kadarının kılıf olduğu tartışmalı olsa da sonuç değişmiyor: on binlerce insan işsiz.
