Borsa İstanbul’da uzun vadeli yatırımın en çok tartışılan yönü “enflasyona karşı gerçek kazanç” meselesi. Enflasyondan arındırılmış verilere bakıldığında, BIST 100 endeksinin son 20 yıldaki performansı sanıldığı kadar parlak bir tablo ortaya koymuyor.
Bloomberg verileri üzerinden hazırlanan ve Borsa İstanbul 100 Toplam Getiri Endeksi’nin (XU100T) aylık tüketici enflasyonu ile düzeltilmesiyle oluşturulan reel grafik, 2005–2025 dönemine dair çarpıcı bir tablo sunuyor. Buna göre BIST 100’ün yaklaşık 20 yıllık dönemde birikimli reel getirisi %48 civarında kalırken, bu performans yıllık ortalamada yaklaşık %4 reel getiriye karşılık geliyor.
Bu veri, nominal yükselişlerin aksine, enflasyon etkisi ayıklandığında Borsa İstanbul’un yatırımcıya sunduğu gerçek kazancın oldukça sınırlı olduğunu ortaya koyuyor.
Kritik kırılma: 2022’nin ikinci yarısı
Grafikte öne çıkan en önemli detay ise 2022 yılının ikinci yarısında yaşanan sert ralli. Söz konusu dönemde borsada görülen hızlı yükseliş, 20 yıllık reel performansın önemli bölümünü tek başına oluşturuyor.
Görsel Kaynak: Emre Akcakmak
Hesaplamalara göre, 2022’nin ikinci yarısındaki ralli hariç tutulduğunda, BIST 100’ün 20 yıla yakın dönemdeki birikimli reel getirisi -%21 seviyesine, yıllık ortalama reel getirisi ise yaklaşık -%2,3’e geriliyor. Bu da, söz konusu ralli olmadan bakıldığında Borsa İstanbul’un uzun vadede enflasyona karşı yatırımcıyı korumakta zorlandığını gösteriyor.
Yüksek oynaklık, düşük kalıcı getiri
Reel endeks grafiği, Borsa İstanbul’un yıllar içinde sert yükseliş ve düşüş döngüleri yaşadığını, ancak bu hareketlerin büyük bölümünün kalıcı reel kazanç üretmekte yetersiz kaldığını ortaya koyuyor. 2008 küresel krizi, 2013 sonrası dönem, 2018 kur şoku ve pandemi süreci gibi başlıklar, reel grafikte uzun süreli dalgalanmalar olarak dikkat çekiyor.
Bu yapı, Borsa İstanbul’da kazancın büyük ölçüde zamanlama, sektör seçimi ve dönemsel trendleri yakalama becerisine bağlı olduğunu; endeks bazında pasif yatırımın ise uzun vadede sınırlı reel sonuç ürettiğini gösteriyor.
Uzun vade için ne anlatıyor?
Veriler, “borsa uzun vadede her zaman kazandırır” genellemesinin, yüksek enflasyonlu ekonomilerde reel bazda sorgulanması gerektiğine işaret ediyor. Borsa İstanbul örneğinde, son 20 yılda nominal rekorlara rağmen, yatırımcının satın alma gücü açısından elde ettiği kalıcı kazanç oldukça sınırlı kalmış durumda.
Uzmanlara göre bu tablo, BIST’te uzun vadeli yatırım stratejilerinde yalnızca endeks yönüne değil; şirketlerin reel kârlılığına, döviz bazlı gelir yapısına, temettü potansiyeline ve enflasyona karşı koruma sağlayan iş modellerine daha fazla odaklanılması gerektiğini ortaya koyuyor.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
