Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında savunma ve güvenlik alanında stratejik bir ittifak kurmayı amaçlayan "Mekke Ortak Savunma Anlaşması"na ilişkin kanun teklifi, TBMM Genel Kurulunda kabul edilerek yasalaştı. Genel Kurulda yapılan oylamada teklif, 119 ret oyuna karşılık 279 kabul oyuyla Meclis onayından geçti.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından ağustos ayında imzalanan 16 maddelik tarihi metin, taraflardan birine yapılacak dış kaynaklı silahlı bir saldırının "üç ülkeye birden yapılmış sayılmasını" hükme bağlıyor.
"BİRİMİZE YAPILAN SALDIRI HEPİMİZE YAPILMIŞTIR"
BM Şartı'nın 51'inci maddesinde düzenlenen meşru müdafaa hakkı çerçevesinde şekillenen anlaşmanın 2'nci maddesi, NATO'nun 5'inci maddesine benzer bir kolektif savunma doktrini içeriyor.
Hükme göre taraflardan birinin başka bir ülke veya ülke grubu tarafından silahlı saldırıya ya da askeri saldırganlığa uğraması durumunda, diğer ülkeler askeri imkan ve kabiliyetler dahil karşılıklı yardım mekanizmalarının tamamını devreye sokarak derhal desteğe koşacak.
Yetkililer, anlaşmanın tamamen savunma refleksine dayandığını ve üçüncü bir ülkeyi hedef almadığını vurguluyor.
EN AZ 10 YIL BAĞLAYICI OLACAK: ZİRVE MEKANİZMASI VE KOMİTE KURULUYOR
Anlaşmanın uygulanması ve koordinasyonun sağlanması amacıyla "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi" teşkil edilecek. Dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarından oluşacak komite, dönüşümlü ev sahipliği esasıyla yılda iki defa toplanacak; devlet liderleri ise gerektiğinde yılda bir kez zirve gerçekleştirebilecek.
Metinde yer alan kritik bağlayıcılık kuralları ve süre şartları ise şöyle:
• 10 Yıl Ayrılma Yasağı: Taraflar yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan tek taraflı çekilemeyecek. Bu sürenin ardından ayrılmak isteyen taraf en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunmak zorunda olacak.
• Oybirliği Şartı: Metinde yapılacak olası değişiklikler yalnızca istişareler ve tarafların oybirliğiyle hayata geçirilebilecek.
• Yürürlük Koşulu: Anlaşma, her üç ülkenin kendi iç onay süreçlerini tamamlayıp son onay belgesini komite sekretaryasına teslim ettiği gün resmen yürürlüğe girecek.
ORTAK SAVUNMA SANAYİİ, LOJİSTİK VE İSTİHBARAT PAYLAŞIMI
Anlaşma yalnızca askeri koruma kalkanıyla sınırlı kalmayıp sanayi, teknoloji ve istihbarat alanında derin bir entegrasyon öngörüyor:
• Teknoloji Transferi ve Ortak Üretim: Savunma sanayii kurumları arasında teknoloji paylaşımı, ortak Ar-Ge ve ortak üretim modelleri hayata geçirilecek.
• Birlikte Çalışabilirlik: Askeri personel değişimi, ortak tatbikatlar, eğitim programları ve hem barış hem savaş koşullarında ortak konuşlanmalar teşvik edilecek.
• Mühimmat ve Yakıt Desteği: Barış, savaş ve olağanüstü hâllerde imkanlar ve uyumluluk ölçüsünde birbirlerine silah, mühimmat, yakıt ve yedek parça lojistiği sağlanacak.
• Güvenli Kanaldan İstihbarat: Bilgi güvenliği ve "bilmesi gereken" gizlilik prensiplerine bağlı kalarak güvenli veri hatları üzerinden anlık istihbarat paylaşımı yürütülecek; terörün her türüyle operasyonel seviyede ortak mücadele edilecek.
MEKKE ORTAK SAVUNMA ANLAŞMASI'NIN 16 MADDESİ
• MADDE 1: Taraflar birbirlerinin bağımsızlığının, egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve uluslararası alanda tanınan hudutlarının ihlal edilemezliğinin sağlanması ve korunmasını teminen işbirliği yaparlar. Taraflardan herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya tehlikeye düşmesi durumunda, Taraflar bu tehdit(ler) veya tehlike(ler)i bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri kullanırlar.
• MADDE 2: Taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm taraflara yönelik bir saldırı olarak kabul edilir. Taraflardan birinin başka bir ülke veya ülke grubu tarafından silahlı saldırıya veya askeri saldırganlığa uğraması halinde, taraflar saldırıya uğrayan tarafa birbirlerine sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkanlarının tamamını kullanarak derhal yardım edecektir.
• MADDE 3: Taraflar, işbu Anlaşma’nın 2’nci Maddesi gereğince savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapar; Silahlı Kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma alanındaki işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetleri uygular.
• MADDE 4: Taraflar uluslararası güvenlik konularında düzenli olarak istişarelerde bulunurlar. Taraflar hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak ve milli güvenliklerine karşı tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmek maksadıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir şekilde birbirlerine yardım eder ve işbirliği yaparlar.
• MADDE 5: Taraflar, bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliği olumsuz etkileyen terörizmin tüm çeşit ve tezahürleriyle mücadelede operasyonel seviye de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve müşterek çabaları güçlendirirler.
• MADDE 6: Savaşta ve barışta, taraflar, savunma yeteneklerini geliştirmek maksadıyla, savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar ile tarafların silahlı kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğinin artırılmasına yönelik, konuşlanma ve faaliyetleri teşvik ederler.
• MADDE 7: Savunma yeteneklerini güçlendirmek maksadıyla taraflar karşılıklı mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda savunma sanayii kurumları arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini, ortak üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliğini desteklerler.
• MADDE 8: Çekirdek taraflar, ortak savunmaya stratejik yön vermek, taraflar arasındaki savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele almak maksadıyla, tarafların Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”ni kurar. Komite taraflar arasında dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda iki defa toplanır. Tarafların liderleri, gerekli görüldüğü takdirde, yılda bir kez toplanabilir.
• MADDE 9: İstihbarat alanındaki işbirliğini derinleştirmek ve bu doğrultuda gerekli eşgüdümü sağlamak amacıyla taraflar, bilgi güvenliği, verilerin korunması ve gizliliğe riayet ederek, karşılıklı mutabakata varılan güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında bulunacaktır.
• MADDE 10: Taraflar, lojistik destek hizmetlerinin mevcudiyeti ve uyumluluğuna bağlı olarak, barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda, silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere birbirlerine lojistik destek sağlar.
• MADDE 11: Uluslararası hukuk ve tarafların ilgili iç hukukları saklı kalmak kaydıyla, taraflar, bu anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında işbu Anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edecek ve ihtiyaç halinde ilave yasal düzenlemeler önerecektir.
• MADDE 12: Anlaşma, tarafların daha önce akdetmiş oldukları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.
• MADDE 13: Taraflar, anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetine riayet ederler ve milli mevzuatlara saygı gösterirler. Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, taraflar dışındaki bir devlet, şirket ya da kişiyle paylaşılmaz. Gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişimin “bilmesi gereken” prensibiyle ve sadece uygun seviyede güvenlik yetkisine sahip kişilere sağlanması temin edilir.
• MADDE 14: Anlaşmanın yorumundan veya uygulanmasından doğacak herhangi bir anlaşmazlık, Taraflar arasında istişareler ve görüşmeler vasıtasıyla dostane bir şekilde çözülür.
• MADDE 15: Anlaşma çekirdek taraflar arasında istişareler ve oybirliğiyle tadil edilebilir.
• MADDE 16: Anlaşma, her bir tarafın tabi olduğu usuller uyarınca onaylanacak ve son onay belgesinin “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi” Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girecektir.
