TCMB uzmanları, ekonomi dünyasında sıkça tartışılan ve ödemeler dengesinde "kaynağı belirsiz para" olarak bilinen net hata ve noksan kalemindeki değişimleri mercek altına aldı.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) resmi blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlanan kapsamlı analizde, yapılan üç kritik finansal revizyon sayesinde son dönemdeki negatif birikimin yarısından fazlasının kaynağının tespit edildiği açıklandı.
TCMB Veri Yönetişimi ve İstatistik Genel Müdürlüğü yöneticileri ve uzmanları (Murat Topkaya, Barış Babaoğlu, Kerem Önde ve Özgecan Çatalçam) tarafından kaleme alınan çalışmaya göre net hata ve noksan kalemindeki oynamalar yeni bir sermaye girişi veya çıkışı anlamına gelmiyor, tamamen işlemlerin doğru alt başlıklara kaydedilmesinden kaynaklanıyor.
NET HATA VE NOKSANI "SIFIR" ÇİZGİSİNE YAKLAŞTIRAN 3 KRİTİK ADIM
Haziran 2026 ödemeler dengesi istatistikleri ile birlikte devreye alınan ve NHN'deki sapmaları azaltan üç temel revizyon şu şekilde sıralandı:
1. Yurt Dışı Mevduat İncelemesine "SWIFT" Ayarı
Özellikle çifte vatandaşlık ve ülke verilerinin sınırlı olması nedeniyle gurbetçilerin ve yerleşiklerin yurt dışı mevduat hareketleri tam izlenemiyordu. Yeni dönemde veri kaynağı olarak SWIFT sisteminin entegre edilmesiyle sınır ötesi transferler daha hassas ölçülmeye başlandı.
• Etkisi: Ocak 2023 - Mayıs 2026 döneminde NHN üzerinde eksi 13,3 milyar dolarlık düzeltme sağlandı.
2. Türev İşlemlere Sözleşme Bazlı Takip
Bankaların yurt dışıyla yaptığı swap, forward ve opsiyon gibi finansal türev işlemlerindeki kar-zarar kalemleri muhasebe farklılıkları nedeniyle kayıtlara eksik yansıyordu. MKK ve BDDK verileri kullanılarak 2014’ten bu yana kapsayan sözleşme bazlı yeni bir altyapı kuruldu.
• Etkisi: Ocak 2014 - Mayıs 2026 döneminde 6,5 milyar dolarlık net zarar doğrudan Finans Hesabı’na aktarıldı.
3. "Yastık Altı" Döviz Girişleri İstatistikten Ayrıştırıldı
Vatandaşın sistem dışındaki efektifini (döviz banknotu) bankaya yatırması, dış ekonomik işlem olmadığı halde geçmişte yurt dışı girişi gibi algılanabiliyordu.
2021’den itibaren uygulanan regresyon modeliyle, seyahat ve sınır ticareti dışındaki yastık altı efektif hareketleri ayrıştırıldı. Bu adım birikimli rakamı değiştirmese de dönemsel aşırı dalgalanmaları törpüledi.
BİRİKİMLİ SAPMA 34,3 MİLYAR DOLARDAN 14,5 MİLYAR DOLARA GERİLEDİ
Yapılan teknik düzeltmelerin ardından ödemeler dengesi tablosunda dikkat çekici sonuçlar elde edildi:
• 12 Yıllık Değişim: Ocak 2014 - Mayıs 2026 kapsayan dönemde eksi 34,3 milyar dolar olan birikimli NHN, eksi 14,5 milyar dolara gerileyerek sıfır noktasına yaklaştı.
• Son Dönem Başarısı: 2023 - 2026 yılları arasında eksi 57,8 milyar dolara ulaşan devasa NHN birikimi, revizyonlar sonrasında eksi 23,5 milyar dolara indirildi. Böylesi devasa bir negatif farkın yarısından fazlasının kaynağı tanımlanarak ait olduğu hesaplara taşındı.
